Iki adamyň tipik gurluşlarysellüloza efirleri1.1 we 1.2-nji suratlarda görkezilen. Sellýuloza molekulasynyň her bir β-D-susuzlandyrylan üzümi
Şeker birligi (sellýulozanyň gaýtalanýan birligi) C(2), C(3) we C(6) pozisiýalarynda, ýagny üçe çenli bir efir topary bilen çalşyrylýar.
efir topary. Gidroksil toparlarynyň bolmagy sebäpli, sellýuloza makromolekulalarynda molekula içi we molekulalarara wodorod baglanyşyklary bar, olary suwda eremegi kyn.
Şeýle hem, ony diýen ýaly ähli organiki erginlerde eremek kyn. Şeýle-de bolsa, sellýulozanyň eterleşmesinden soň, efir toparlary molekulýar zynjyra girizilýär,
Şeýlelik bilen, sellýuloza molekulalarynyň içinde we arasyndaky wodorod baglanyşyklary ýok edilýär we onuň gidrofilligi hem ýokarlanýar, şonuň üçin onuň eriýänligi gowulandyrylyp bilner.
ep-esli gowulandyryldy. Olaryň arasynda 1.1-nji suratda sellýuloza efir molekulýar zynjyrynyň iki anhidroglukoza birliginiň umumy gurluşy, R1-R6=H görkezilen
ýa-da organiki orunbasarlar. 1.2 karboksimetil gidroksietil selýuloza molekulýar zynjyrynyň bir bölegidir, karboksimetiliň orunbasarlyk derejesi 0.5,4-e deňdir.
Gidroksietiliň orunbasarlyk derejesi 2.0, molar orunbasarlyk derejesi bolsa 3.0-a deňdir.
Sellýulozanyň her bir ornuny tutýan maddasy üçin onuň efirleşdirilmeginiň umumy mukdaryny ornuny tutma derejesi (DS) hökmünde görkezmek bolar.
Esasy molekulanyň gurluşyndan görnüşi ýaly, orunbasarlyk derejesi 0-3 aralygynda üýtgeýär. Ýagny, sellýulozanyň her bir angidroglikoza birlik halkasy
, efirleşdiriji agentiň efirleşdiriji toparlary bilen çalşyrylan gidroksil toparlarynyň ortaça sany. Sellýulozanyň gidroksialkil topary sebäpli, onuň ornuny tutýan
Efirleşme täze erkin gidroksil toparyndan täzeden başlanmalydyr. Şonuň üçin bu görnüşli sellüloza efiriniň ornuny tutma derejesini mollarda görkezmek bolar.
Orun çalşyrma derejesi (MS). Orun çalşyrmanyň molar derejesi diýilýän zat, sellýulozanyň her bir anhidroglukoza birligine goşulan efirleşdiriji maddanyň mukdaryny görkezýär.
Reaksiýa girýän maddalaryň ortaça massasy.
1 Glýukoza birliginiň umumy gurluşy
2 Sellýuloza efir molekulýar zynjyrlarynyň bölekleri
1.2.2 Sellýuloza efirleriniň klassifikasiýa
Sellýuloza efirleri ýeke efirler ýa-da garyşyk efirler bolsun, olaryň häsiýetleri birneme tapawutlanýar. Sellýuloza makromolekulalary
Eger birlik halkasynyň gidroksil topary gidrofil topar bilen çalşyrylan bolsa, pes derejeli çalşyryş şerti bilen önüm pes derejeli çalşyryş alyp biler.
Onuň belli bir derejede suwda ereýänligi bar; eger onuň ýerini gidrofob topar tutsa, önüm diňe ýerini tutma derejesi ortaça bolanda belli bir derejede ýerini tutmaga eýe bolýar.
Suwda ereýän, az orunbasarlanan sellýuloza eterleşme önümleri diňe suwda şişip ýa-da az konsentrasiýaly aşgar erginlerinde ereýär
orta.
Çalşyryjylaryň görnüşlerine görä, sellýuloza efirlerini üç kategoriýa bölmek bolýar: metil sellýuloza, etil sellýuloza ýaly alkil toparlary;
Gidroksietil sellüloza, gidroksipropil sellüloza ýaly gidroksialkiller; karboksimetil sellüloza ýaly beýlekiler we ş.m. Eger ionlaşma
Klassifikasiýa görä, sellýuloza efirlerini aşakdakylara bölmek bolýar: ion, mysal üçin karboksimetil sellýuloza; ion däl, mysal üçin gidroksietil sellýuloza; garyşyk
gidroksietil karboksimetil sellyuloza ýaly görnüş. Ereýänligiň klassifikasiýasyna görä, sellyuloza aşakdakylara bölünip bilner: suwda ereýän, meselem, karboksimetil sellyuloza,
Gidroksietil sellüloza; suwda eremeýän, meselem, metil sellüloza we ş.m.
1.2.3 Sellýuloza efirleriniň häsiýetleri we ulanylyşy
Sellýuloza efiri sellýuloza eterleşmesiniň modifikasiýasyndan soňky önümiň bir görnüşidir we sellýuloza efiri köp sanly örän möhüm häsiýetlere eýedir, mysal üçin
Ol gowy plýonka emele getiriji häsiýetlere eýedir; çap pastasy hökmünde suwda gowy ereýär, goýaldyjy häsiýetlere eýedir, suwy saklaýar we durnuklydyr;
5
Sada efir yssyz, zäherli däl we gowy biogabaryşyklylyga eýedir. Olaryň arasynda karboksimetilselluloza (CMC) "senagat mononatriý glutamaty" bar.
lakamy
1.2.3.1 Filmiň döremegi
Sellýuloza efiriniň eterleşme derejesi onuň plýonka emele getirme ukyby we baglanyş güýji ýaly plýonka emele getirme häsiýetlerine uly täsir edýär. Sellýuloza efiri
Gowy mehaniki berkligi we dürli smolalar bilen gowy utgaşyklylygy sebäpli, ony plastik plýonkalarda, ýelmeşdirijilerde we beýleki materiallarda ulanyp bolýar.
material taýýarlamak.
1.2.3.2 Eriýänlik
Kislorod saklaýan glýukoza birliginiň halkasynda köp gidroksil toparlarynyň bolmagy sebäpli, selýuloza efirleri suwda has gowy ereýär. we
Sellýuloza efiriniň ornuny tutýan maddasyna we ornuny tutma derejesine baglylykda, organiki erginler üçin dürli selektiwlik hem bar.
1.2.3.3 Galyňlaşma
Sellýuloza efiri suw ergininde kolloid görnüşinde eredilýär, bu ýerde selýuloza efiriniň polimerleşme derejesi selýulozanyň
Efir ergininiň ýapyşlygy. Nýuton suwuklyklaryndan tapawutlylykda, sellýuloza efir erginleriniň ýapyşlygy kesiş güýji bilen üýtgeýär we
Makromolekulalaryň bu gurluşy sebäpli, erginiň ýapyşlygy sellüloza efiriniň gaty mukdarynyň artmagy bilen çalt artar, ýöne erginiň ýapyşlygy
Temperaturanyň ýokarlanmagy bilen ýapyşganlyk hem çalt azalýar [33].
1.2.3.4 Dargap bilme
Suwda belli bir wagtlap ereýän sellýuloza efir ergini bakteriýalary ösdürip, ferment bakteriýalaryny öndürýär we sellýuloza efir fazasyny ýok edýär.
Ýanyndaky çalşyrylmadyk glýukoza birligi baglanyşýar we şeýdip makromolekulanyň deňeşdirme molekulýar massasyny azaldýar. Şonuň üçin, sellüloza efirleri
Suwly erginleri saklamak üçin belli bir mukdarda konserwantlaryň goşulmagy gerek.
Mundan başga-da, sellüloza efirleri ýüzleý işjeňlik, ion işjeňlik, köpük durnuklylygy we goşmaça ýaly başga-da köp özboluşly häsiýetlere eýedir.
gel täsiri. Bu häsiýetleri sebäpli, sellýuloza efirleri dokma, kagyz önümçiliginde, sintetiki ýuwujy serişdelerde, kosmetika, iýmit, derman serişdelerinde ulanylýar.
Ol köp ugurlarda giňden ulanylýar.
1.3 Ösümlik çig malyna giriş
1.2 sellýuloza efiriniň umumy synyndan, sellýuloza efirini taýýarlamak üçin çig malyň esasan pagta sellýulozasydygyny we bu temanyň mazmunynyň biridigini görmek bolýar.
Ol pagta sellýulozasynyň ornuny tutup, sellýuloza efirini taýýarlamak üçin ösümlik çig malyndan alynýan sellýulozany ulanmakdyr. Aşakda ösümligiň gysgaça tanyşdyrylyşy berilýär.
material.
Nebit, kömür we tebigy gaz ýaly umumy serişdeler azalýarka, olara esaslanýan dürli önümleriň, meselem, sintetiki süýümleriň we süýüm plýonkalarynyň işlenip düzülmegi hem barha çäklendiriler. Jemgyýetiň we dünýäniň dürli ýurtlarynyň (esasanam
Bu ösen ýurt) daşky gurşawyň hapalanmagy meselesine uly üns berýär. Tebigy sellýuloza biodegradasiýa we daşky gurşaw bilen utgaşyklylyga eýedir.
Ol kem-kemden süýüm materiallarynyň esasy çeşmesine öwrüler.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 26-njy sentýabry