Karboksimetilselluloza (KMS) sellýulozanyň karboksimetilleşdirilmeginden soň alynýar. Onuň suwly ergini goýaltmak, plýonka emele getirmek, baglamak, suwy saklamak, kolloid goragy, emulsiýalaşdyrmak we suspenziýa etmek funksiýalaryny ýerine ýetirýär we nebit, azyk, derman we ş.m. senagatynda giňden ulanylýar, dokma we kagyz senagatynda iň möhüm sellýuloza efirleriniň biridir. Tebigy sellýuloza tebigatda iň giňden ýaýran we iň köp duş gelýän polisahariddir we onuň çeşmeleri örän baýdyr. Sellýulozanyň häzirki modifikasiýa tehnologiýasy esasan efirleşdirmäge we esterleşdirmäge gönükdirilendir. Karboksimetilleşdirme efirleşdirme tehnologiýasynyň bir görnüşidir.
fiziki häsiýetler
Natriý karboksimetilselluloza (KMK) anion selluloza efiri bolup, ak ýa-da biraz sary reňkli flokulýant süýüm poroşogy ýa-da ak poroşok görnüşine eýedir, yssyz, tagamsyz, zäherli däl; sowuk ýa-da gyzgyn suwda aňsat ereýär, belli bir ýapyşyklykdaky arassa ergini emele getirýär. Eritme neýtral ýa-da biraz alkali bolup, etanolda, efirde, izopropanolda, asetonda we beýleki organiki erginlerde eremeýär, 60% suw saklaýan etanolda ýa-da aseton ergininde ereýär. Ol gigroskopik, ýagtylyga we gyzgynlyga durnukly, ýapyşyklyk temperatura ýokarlanmagy bilen azalýar, ergin pH 2-10-da durnukly, pH 2-den pes, gaty çökündi bolýar we pH 10-dan ýokary bolanda ýapyşyklyk azalýar. Reňkiniň üýtgemeginiň temperaturasy 227℃, kömürleşme temperaturasy 252℃ we 2% suw ergininiň ýüzleý dartgynlylygy 71mn/n.
himiki häsiýetler
Ol karboksimetil orunbasarlarynyň sellýuloza türewlerinden taýýarlanýar, sellýuloza natriý gidroksid bilen işlenip, şel selýuloza emele getirýär we soňra monohlorosirke kislotasy bilen reaksiýa girýär. Sellýulozany emele getirýän glýukoza birliginde çalşyp bolýan 3 gidroksil topary bar, şonuň üçin çalşyp bolýan dürli derejeli önümler alnyp bilner. Ortaça hasap bilen, 1 g gurak agrama 1 mmol karboksimetil goşulýar, ol suwda we suwuk kislotada eremeýär, ýöne şişip, ion alyş-çalyş hromatografiýasy üçin ulanylyp bilner. Karboksimetil pKa arassa suwda takmynan 4, 0,5 mol/L NaCl-da bolsa takmynan 3,5 bolýar. Ol gowşak kislotaly kation çalşyjydyr we adatça pH>4 bolanda neýtral we esasy beloklary bölmek üçin ulanylýar. Gidroksil toparlarynyň 40% -den gowragy karboksimetil toparlary bilen çalşyrylýar, olar durnukly ýokary ýapyşykly kolloid ergin emele getirmek üçin suwda ereýär.
Esasy maksat
Karboksimetilselluloza (KMS) zäherli däl we yssyz ak flokulýant poroşok bolup, durnukly täsir edýär we suwda aňsat ereýär. Onuň suw ergini neýtral ýa-da şerbetli açyk ýapyşykly suwuklyk bolup, beýleki suwda ereýän ýelimlerde we smolalarda ereýär we etanol ýaly organiki erginlerde eremeýär. KMS ýelmeşdiriji, goýaldyjy, suspenziýa ediji, emulgator, dispersant, stabilizator, ölçeg beriji we ş.m. hökmünde ulanylyp bilner.
Natriý karboksimetilselluloza (KKS) selluloza efirleriniň arasynda iň uly önüm çykaryjy, iň giňden ulanylýan we iň amatly ulanylyşly önüm bolup, adatça "senagat mononatriý glutamat" diýlip atlandyrylýar.
1. Nebit we tebigy gaz burawlamak, guýu gazmak we beýleki taslamalar üçin ulanylýar
① CMC saklaýan palçyk guýynyň diwaryny pes geçirijilikli inçe we berk süzgüç tortuny emele getirip biler, bu bolsa suw ýitgisini azaldýar.
2 Palçyga KMK goşandan soň, buraw enjamy pes başlangyç kesiş güýjüni alyp biler, şonuň üçin palçyk içine dolan gazy aňsatlyk bilen çykaryp biler we şol bir wagtyň özünde galyndylary palçyk çukuryna çalt taşlap gidýär.
③Buraw palçygy, beýleki suspenziýa dispersiýalary ýaly, belli bir ýaşaýş möhletine eýedir we CMC goşulmagy ony durnukly edip, ýaşaýş möhletini uzaldyp biler.
④ CMC saklaýan palçyk seýrek ýagdaýda kömelekden täsirlenýär, şonuň üçin ýokary pH derejesini saklamak we konserwantlary ulanmak hökman däl.
⑤ Dürli ereýän duzlaryň hapalanmagyna garşy durup bilýän buraw palçygyny ýuwýan suwuklygy arassalamak serişdesi hökmünde CMC saklaýar.
⑥ CMC saklaýan palçyk gowy durnuklylyga eýedir we temperatura 150 ℃-den ýokary bolsa-da, suw ýitgisini azaldyp biler.
Ýokary ýapyşykly we ýokary derejeli çalşyryşly CMC pes dykyzlykly palçyk üçin amatlydyr, pes ýapyşykly we ýokary derejeli çalşyryşly CMC bolsa ýokary dykyzlykly palçyk üçin amatlydyr. CMC-niň saýlanmagy palçygyň görnüşi, sebit we guýu çuňlugy ýaly dürli şertlere görä kesgitlenilmelidir.
2. Dokma, çaphana we boýag senagatynda ulanylýar. Dokma senagaty CMC-ni pagta, ýüpek ýüň, himiki süýüm, garyşyk we beýleki berk materiallaryň ýeňil ýüplüklerini ölçeglendirmek üçin ölçeg beriji hökmünde ulanýar;
3. Kagyz senagatynda ulanylýan KMC kagyzyň ýüzüni tekizleýji we kagyz senagatynda ölçeg beriji serişde hökmünde ulanylyp bilner. Sellýuloza 0,1% - 0,3% KMC goşmak kagyzyň dartgynlylyk güýjüni 40% - 50% ýokarlandyryp, basyş ýarylmagyny 50% artdyryp we ýumşadyş ukybyny 4-5 esse ýokarlandyryp biler.
4. KMK sintetiki ýuwujy serişdelere goşulanda hapa adsorbent hökmünde ulanylyp bilner; diş pastasy senagaty ýaly gündelik himiki maddalar KMK gliseriniň suwly ergini diş pastasy üçin sakyz esasy hökmünde ulanylýar; derman senagaty goýaldyjy we emulgator hökmünde ulanylýar; KMK suwly ergini goýaldylýar we suwda ýüzýän mineral gaýtadan işlemek üçin ulanylýar we ş.m.
5. Keramika senagatynda ony ýelmeşdiriji, plastifikator, glazur üçin suspenziýa serişdesi, reňki berkidiji serişde we ş.m. hökmünde ulanyp bolýar.
6. Gurluşykda suwuň saklanmagyny we berkligini gowulandyrmak üçin ulanylýar
7. Ol azyk senagatynda ulanylýar. Azyk senagatynda ýokary derejeli KMK doňdurma, konserwirlenen iýmitler, çalt bişirilýän erişteler üçin goýaldyjy, piwo üçin köpük stabilizatory we ş.m. üçin goýaldyjy, baglaýjy ýa-da kömekçi maddalar hökmünde ulanylýar.
8. Derman senagaty tabletkalary baglaýjy, dargadyjy we suspenziýalar üçin suspenziýa serişdesi hökmünde degişli ýapyşyklyga eýe bolan KMK-ny saýlaýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 3-nji noýabry